You are hereसाधना सूत्रे

साधना सूत्रे


जीवनाची पुनर्रचना

नैतिक व आध्यात्मिक मूल्यांच्या अधिष्ठानावर मानवी जीवनाची वैयक्तित पुनर्रचना हे विश्वशांतीचे बीज आहे.
मानवमात्राचे, स्वत:च्या प्रयत्नाने, स्वत:च्या ज्ञानजन्य वैचारिक पुनर्जन्म याच जन्मात सिद्धविला पाहिजे.

गूढवाद

दीपावली अंक - १९६७ (२१)

- १ -
ज्ञानदूताचा हा आठवा अंक आठवा अवतार!
श्रीकृष्ण हा ईश्वराचा आठवा अवतार आहे.
हा ज्ञानाचा दूत आहे. ज्ञानाने याला पाठविलेले आहे. ज्ञानाची विविध अंगे व प्रकार हा घेऊन येतो; त्यांची वैशिष्ट्ये प्रकट करतो विशद करतो.
दुसरा अर्थ ज्ञान हाच अेक दूत आहे. अतीन्द्रिय सत्तेच्या किंवा सत्याचा हा संदेशवाहक आहे.
गेली आठ वर्षे प्रत्येक दीपावलीला ही एक पणती लागते. खरोखर ती कोण लावतो कोणास ठाऊक. तिला उजळणाऱ्या हातामागे अंनत हात असतील यात संशय नाही .

दृष्टी-सृष्टीवाद

कार्ल मार्क्सच्या मते उदरांतर्गत क्षुधा एवढीच खरी भूक. इतर सर्व भूकेचे प्रकार ही उदरक्षुधेची रुपांतरे आहेत. बहुतांशी ही रुपांतरे आभासमय आहेत. खरी भूक एकच व ती अन्नाची. अन्नाची साधने हाती ठेवणे, म्हणजे सर्व मानवी क्षुधा, मानवी देह, मानवी कल्पना व मानवी संस्कृती हातात ठेवणे होय असे कार्ल मार्क्स म्हणतो.

उलटपक्षी हेगेल म्हणतो की, बुद्धीची व मनाची भूक, मानवी विचार, प्रतिभा व कल्पना यांना आद्यस्थान असून उदरींची क्षुधा, शारीरिक व्यापार आणि एकंदर बाह्य सृष्टी यांचे नियमन व अस्तित्व देखील, मानवी मनावर व बुद्धीवर अवलंबून आहे.

ध्यान-योग

(मार्च - १९६५)

ध्यान-योग हे केवळ ईश्वर प्राप्तीचे साधन नसून व्यक्तित्व विकासाचीही ती एक उपयुक्त प्रक्रिया किंवा पद्धती आहे.

चित्त-प्रसाद हा योग्य तऱ्हेने निवडलेल्या कोणत्याही विषयांचे ध्यान केल्याने प्राप्त होतो असे भगवान पंतजलीचे एक योगसूत्र आहे, `` यथाभिमत् ध्यानात् वा'' म्हणजे सम्यक विषयाच्या शास्त्रीय ध्यानामुळे देखील चित्तप्रसाद उपलब्ध होतो.

ध्यान हा संकल्पशक्तीचा अभ्यास आहे.

स्फुरण-उपनिषद (२)

[ प्रवाचक - श्रीजगद्गुरू, केवल अवधूत न्यायरत्न विनोद. माऊली (१९५० आषाढी)]
-------
सर्वथैव योग्य परिस्थिती, उत्तेजक वातावरण, स्फूर्तीदायक स्थलकाल या गोष्टी प्रभा-तरल प्रतिभेच्या आविष्काराला आवश्यक असतात.
सर्व सृष्टीत व जीवनात एक नियती आहे. सुसंगती आहे. सुव्यवस्था आहे. म्हणून समुचित पूर्वस्थिती असल्याशिवाय उच्चोदात्त कृति उदित होणे अशक्य असते.
वस्तुत: पूर्वस्थिती व पश्यात्-स्थिती हा भेद, आकलन-क्रियेच्या सुलभतेसाठी केला आहे.
कार्यकारणभावाची सिद्धी ही जीवनाच्या व सृष्टिच्या सुसूत्रतेवर, सुसंगतीवर अवलंबून आहे. अनियत वस्तू व अवस्था यांच्याबद्दल कार्यकारणभाव उपलब्ध होणार नाही. कारण, ही एक प्रकारची पूर्वतयारी किंवा सम्यक्-पूर्व-स्थिती होय.

सुषुप्ति-उपनिषद्

[पश्यन्ती (११)]
----------
स्वत:च्या अनुभवाचे अवलोकन, पृथक्करण, संकलन व महत्त्व-मापन ही आत्म-विकासाची चतु:सूत्री आहे. आत्मविकासाच्या महा-मन्दिराचा हा चतुष्कोण आहे.

स्वत:च्या अनुभवाचे अवलोकन करणे, हे अत्यन्त अवघड आहे. याचे कारण स्पष्टच आहे. येथे द्रष्टा व दृष्ट, ज्ञाता व ज्ञेय ही एकच असल्यामुळे सत्यदर्शन यथार्थदर्शन निदान संपूर्णतया दर्शन सर्वथा अशक्य आहे.
अनुभव येत असताना त्याचे दर्शन किंवा पृथक्करण शक्यच नसते.

न्याय आणि तर्क

`न्यायदर्शन' हे अत्यंत जटील `दर्शन' आहे. `वैशेषिक' व `न्याय' ही दोनही दर्शने जुळी भावंडे आहेत. मोक्ष हा दोहोंचा अंतिम हेतू आहे. दोघांच्या प्रक्रियेत मात्र पुष्कळसा फरक आहे. ही दर्शने प्रथमावस्थेत निरीश्वरवादी होती; पण त्यांच्या पुढील विकासक्रमांत शिव व पशुपति ही प्रतीके समाविष्ट झाली.

युद्ध आणि शांति

भारताचे राजकारण शांतिनिष्ठ, शांति-प्रचूर व शांति-प्रचारक आहे, हे सर्वमान्य सत्य आहे. पण शांति म्हणजे काय, याचा सूक्ष्म विचार करणे आवश्यक आहे.
शांतिच्या पोटांत स्वसंरक्षणासाठी युद्ध हे निश्चितपणे समाविष्ट आहे.

चिंतनपर

चिंतनपर:

तत्त्वज्ञान म्हणजे यथार्थज्ञान

श्रीवात्सायनांनी तत्त्वज्ञानाची व्याख्या अशी केली आहे - मिथ्याज्ञान नव्हे ते तत्त्वज्ञान.

वस्तूंतले `ते-पण' म्हणजे तत्+त्व प्रकट करणारे ते तत्त्वज्ञान होय.

या तत्त्वज्ञानाचा उदय कसा होता?

प्रशस्तपाद हा वैशेषिक सूत्राचा भाष्यकार म्हणतो :- तच्च् ईश्वरनोदनाभिव्यक्तात धर्मादेव।।

ईश्वरनोदना म्हणजे ईश्वराचा उपदेश.

हा `उपदेश' वेदान्तगीत आहे व वेदांमध्ये अभिव्यक्त झाला आहे.

वेद हे धर्माचे मूळ म्हणजे उगमस्थान होय.

धर्म हे तत्त्वज्ञानाचे मूळ होय.

तत्त्वज्ञानाच्या अभ्यासाने धर्म प्रकट होतो व धर्माच्या प्रकर्षाने ईश्वर प्राप्ति, जीवशिवैक्य व अद्वैत सिद्धी यांचा उगम होतो.

Facebook page

We have a page on facebook "Maharshi Vinod Publications.
You can join us.

श्रीगुरुपादुकोदयस्तोत्रम्


आज मुहूर्तवूं या एक नित्योत्सव।
अद्वैत आमोदें, जेणे फुलेल हें विश्व।
क्षणोक्षण प्रभातेल नवोनव महापर्व।
प्रसादचिन्ह श्री-श्री-श्रीविद्येचें।।१।।

परा, परापरा, अपरा।
श्रीगुरूपुजा ही त्रिशिरा।
विमर्शा माऊलीची ही स्तनदुग्धधारा।
ओष्ठविण्याचा समय हा।।२।।

‘अपरा’ आराधनेंत भेद-ग्रह-स्थिती।
‘परापरा’ अवस्थेंत भेद-अग्रह-वृत्ती।
‘परा’ अवस्थानांत अभेद-स्फूर्ती।
श्रीगुरूपुजेची पादुका ही।।३।।

आदिभान हें परात्परगुरुबीज।
विमर्शशक्ती श्रीशिवा गुरूविद्येची गुह्यशेज।
जीवूजीवूचा पहिला परिव्राज।
गुरूपादुकेचें आलोचन ।।४।।

एक उफराटे अ-कुल ब्रह्मपद्म।
तेथ निष्कलेचे निजशक्तीधाम।
निर्झरले व्यापिनीचे श्यामव्योम।
अमृतमेघ वोसंडला।।५।।

चतुष्कोणी देवतात्म्यांचे उगमस्थान।
बिंदुस्थली अमृतसिद्धीचें अनुभावन।
यथाक्रम आंतर अनुभवांचें अनुस्थापन।
श्रीगुरूविद्येचा सहजाचार हा।।६।।

‘विमर्श’ म्हणजे आदिभानस्थित चित्शक्ती।
पादुकोदय म्हणजे शिवशिवेची साम्यरसस्थिती।
गुरूकृपयैव या भाग्यश्रीची समवाप्ती।
‘गुरूकृपा’ ये नामें जीवू जीवूचें निरवस्थान।।७।।

‘चार’ म्हणजे सोपचार आराधन।
‘राव’ म्हणजे विमर्शशक्तीचें उपयोजन।
‘चरू’ म्हणजे द्रव्यगुणांचे संयोगीकरण।
‘मुद्रा’ या नांवे प्रतीकाचा प्रत्यंगभाव।।८।।

चित्गगन-चंद्रिकेची फेसाळली जान्हवी।
श्रीगुरूकृपेची वेल्हाळली की पान्हवी।
प्रकटली वा नीलाब्जाची श्रीसुषमा अभिनवी।
श्रीपादुकोदय स्तोत्र हें ।।९।।

श्रीनवशुक्तिकांचा सम्यक् समुल्लेख।
येथ दशोपनिषद्रहस्याचे महावार्तिक।
आदिकृपेचा जणुं संतताभिषेक।
श्रीगुरूपादुकोदयस्तोत्रम्।।१०।।

।।इति श्री गुरूपादुकोदय स्तोत्रम्।।
------------------------------

You may keep up to date with our updates by subscribing to RSS feed of this website. RSS Feed is available at www.maharshivinod.org/rss.xml